Pogórza Karpackie. Podróże i turystyka kwalifikowana, jako propozycja ciekawego wypoczynku aktywnego. Krajowe oraz odległe wyprawy Trekkingowe.

 

Zrównania wierzchowinowe

zrownanie-wierzchowinowe

Długie, łagodne grzbiety, schodowy układ stoków wzniesień nie są przypadkowymi tworami rzeźby terenu. Zrównanie wierzchowinowe występuje między innymi w Tatrach i Beskidach. Ale tylko na Pogórzu można efekty działania zrównania wyraźnie zauważyć. Uważne przyglądanie się rozległym panoramom wzniesień i dolin Pogórza Karpat ułatwia zrozumienie procesu geologicznego jakim jest zrównanie wierzchowinowe.

Podczas orogenezy alpejskiej (okres fałdowania wznoszącego góry rozpoczęty 230 mln lat temu i trwa nadal, wypiętrzył górotwór alpejski, przy czym główna faza fałdowań przypadająca na trzeciorzęd, doprowadziła do wypiętrzenia m.in. Alp i Karpat) dochodziło do kilku przerw w ruchach wznoszących góry. Podczas przerw górotwórczych, procesy niszczące (np. erozja, wietrzenie) obniżały teren doprowadzając do zrównania powierzchni szczytowej z dolinami.

Występujące z przerwami kolejne fazy górotwórcze, częściowo zrównany, zniszczony teren poddawały kolejnemu wyniesieniu. Ukształtowały się nowe doliny, nad którymi wznosił się poprzedni teren pradolin i obniżonych starych szczytów. Powstało w ten sposób kilka poziomów zrównań, doskonale widocznych w rzeźbie terenu Pogórza, Beskidów czy Tatr.

Efekty występujących po sobie procesów górotwórczych i denudacyjnych (np. erozja, wietrzenie) można zaobserwować obecnie w pasmach wzniesień, na których grzbietach i stokach występują spłaszczenia, ponad które wznoszą się szczyty o charakterze ostańców.

Zrównanie Wierzchowinowe - grafika poglądowa


Według polskiego uczonego profesora Leszka Starkela wyróżnia się cztery poziomy zrównań. Poniższy podział jest powszechnie w źródłach wiedzy uważany za słuszny:

1. Beskidzki (najstarszy, mioceński) w obrębie wierzchowin, ok. 400m nad dnami dolin.
przykłady:
- w Beskidzie Żywieckim: grzbiet pasma Polic, babiogórski Diablak i Cyl,
- w Beskidzie Makowskim: Uklejna, Łysina.

2. Śródgórski (wczesnoplioceński), o wysokości 250-400m nad dnami dolin.
przykłady:
- w Beskidzie Makowskim: Sularzowa, Ostrysz, Chełm.

3. Pogórski (późnoplioceński), o wysokości 120-200m nad dnami dolin.
przykłady:
- na Pogórzu Wielickim: Burletka,
- w Beskidzie Makowskim: Trzebuńska Góra.

4. Przydolinny (wczesnoczwartorzędowy), o wysokości 60-100m nad dnami dolin.
przykłady:
- na Pogórzu Wielickim: Góra Szubienna,
- w Beskidzie Makowskim: grzbiet Plebańskiej Góry, stoki Sularzówki i Babicy.


Adam Łajczak w materiałach z Warsztatów Geomorfologicznych na Babiej Górze, z 2004 roku pisze:
"Przyjąć należy zgodnie z wcześniejszymi poglądami wielu autorów, iż te relikty dawnej rzeźby wskazują na etapowe (wygasające) podnoszenie górotworu podczas jego formowania w warunkach subarktycznych, a także na związane z tym pogłębianie dolin i wydłużanie stoków."


Powierzchnie powstałe w skutek oddziaływania Zrównania Wierzchowinowego są doskonale widoczne w rzeźbie terenu Pogórza Karpat. Poziom pogórski i przydolinny zaznaczają się bardzo wyraźnie i można je bez większego problemu wyodrębnić w terenie.



Opracowanie: Pogorza.PL
   źródła:
   - materiały własne Pogorza.PL,
   - publikacje naukowe profesora Leszka Starkela,
   - publikacja "Warsztaty Geomorfologiczne"

  Historia artykułu:

data utworzenia:  2007-09-26 01:18

data publikacji:  2007-09-26 03:00

data modyfikacji: 2009-11-22 02:22

szukasz kontaktu: contact form

© 2007-2019 Pogorza.PL

zgłoś błąd: error on the side

statystyka od luty 2008 => | all: 2444017 | unique: 1261426 | interest: 1.94 (48.39%) |

kod strony generowano (sekundy): 0.92285      min: 0.135716      max: 0.95920      średnia: 0.687731