Pogórza Karpackie. Podróże i turystyka kwalifikowana, jako propozycja ciekawego wypoczynku aktywnego. Krajowe oraz odległe wyprawy Trekkingowe.

 

Lokacja Lipnicy Murowanej

lipnica-murowana-lokacja

12 marca 2011 roku przypada 685 rocznica nadania przez króla Władysława Łokietka aktu lokacji Lipnicy, w tym przypadku nadania jej praw miejskich. Datę tę pamiętają z pewnością wszyscy lipniczanie, bowiem jak mało gdzie, tak dumni są z tego nadania i całej historii swego miasteczka.

Kraków, 12 III 1326
Władysław król polski Konradowi sołtysowi wsi Lipnicy
powierza zamianę tej wsi na miasto na prawie średzkim. 1


Konrad zasadźca lipy tu trzebił,
Jedną z nich właśnie król mieczem przebił.
Ten wizerunek na herb się złożył -
Lipą i mieczem herb miastu stworzył.


Akt lokacji Lipnicy 2
Dokument lokacyjnym lub inaczej przywilej lokacyjny, był formą kontraktu jaki król zawierał każdorazowo z zasadźcą. W przypadku Lipnicy był to Konrad, osadnik pochodzenia niemieckiego, król powierzył mu przekształcenia wiejskiej osady Lipnik stanowiącej własność królewską, w miasto.

Lipnica Murowana - lokacja
„In nomine Domini amen. Ut ordinatione(s) legitimas oblivioni dari, guae mater es erroris, aut in dubitationis voraginem per lapsum temporis non contingat, sagax et cautelosa provisio sapientis ipsas testimonio litterarum et subscriptione testium roborare didicit et consuevit, proinde nos Wladislaus Dei gratia rex Poloniae necnon terrarum Cracouiae Sandomiriae, Laciciae, Cuiauiae, Siradiaeque dux et dominus ad notitiam, tam praesentium, quam futurorum volumus devenire, quod proventus et utylitatesregales pro commodoet utilitate ostra multiplicare cupientes et augere fideli nostro Conrado sculteto de Lypnycza civitatem de ipsa villa ultra Bochnam iacentem facere locare et curare iure Theuthonico, scilicet Noui Fori, quod Szredense vulgariterdicitur, praesentibus damus, concedimus et conferimus in his scriptis...”

Oryginał aktu lokacji nie zachował się do dzisiejszych czasów, przytoczony tekst jest transumptem, czyli odpisem z uwspółcześnioną w stosunku do oryginału pisownią, pochodzi z dokumentu z 15 VI 1574 r. podpisanego przez króla Henryka Walezego. Odpis ów pochodzi też nie z oryginału, lecz z uwierzytelnionego w roku 1430 przez Mikołaja z Michałowa starostę krakowskiego, dokumentu  wcześniejszego (zapewne pierwotnego), przy którym wisiała jeszcze pieczęć królewska.

Lipnica Murowana - lokacja
„Według tego co w przywileju dawniejszym kontynuujemy (...) i aby nie było to dalej źródłem błędów, które wynikają z wątpliwości i tworzą przepaść przez uchybienia spowodowane czasem i aby zabezpieczyć owe przywileje mądrze i roztropnie - stąd to świadectwo pisane: aby w rodzaju testamentu wzmocnić, w zgodzie ze zwyczajem (...) czyni się Lipnicę poniżej Bochni zlokalizowaną i chronioną prawem niemieckim, jak samo przez się rozumie z nowym rynkiem jak mówi średzkie3 prawo teraz udzielamy i przekazujemy w tym piśmie...”.

Należy zwrócić uwagę na słowa: "co w przywileju dawniejszym kontynuujemy", sugerują one iż proces formowania się miasta rozpoczął się znacznie wcześniej, przypuszczalnie o 7 lat. Tak można domniemywać z okresu wolnizny (zwolnienia od czynszów i płacenia ceł), który według przywileju wyniósł 13 lat, podczas gdy powszechnie stosowano wówczas okres 20-to letni. Być może było to już w 1318 lub 1319 r. kiedy to zakładane były okoliczne wsie, Rajbrot i Królówka, co do których owe daty oznaczają czas ich powstania. Innym świadectwem wcześniejszej lokacji Lipnicy jest dokument z 1333 r. wystawiony przez kasztelana krakowskiego Spicimira, który zawiera nadanie Konradowi lasu w Skrzyszowie koło Tarnowa celem założenia tam nowej osady byłem zasadźcy Lipnicy. A więc proces formowania się Lipnicy w 1333 r. z pewnością był już ukończony.

W dalszej części tekstu przywileju lokacyjnego następuje wyliczenie pierwszych przywilejów, jakie zyskało miasto na owych 100 łanach frankońskich, które powierzył król zasadźcy Konradowi, jako wójtowi osady oraz plebanowi. Cztery łany z owych stu przypadało dla wójta, dwa dla plebana (proboszcza). Pozostałe otrzymali osadnicy, z których to opłacać mieli czynsz. Wójt otrzymał też prawo pobierania dochodów z pól i placów miejskich oraz od wyroków sądowych. Mógł też wznosić młyny, łaźnie i kramy dla rękodzielników. Ale wójt zobowiązany był równocześnie do posługi zbrojnej na czas wojny - cum lancea et una spadone (z wałachem i włócznią). Mieszczanie otrzymali wspomniane już 13 lat zwolnienia od podatków i posług na rzecz króla i dworu, ponadto co było niezmiernie istotne dla gospodarczego bytu nowego miasta, zwolnienie od ceł w całym Królestwie.

Prawo magdeburskie
Rozwijające się intensywnie osadnictwo za czasów króla Kazimierza Wielkiego i dokonywane przez niego zmiany w ustawodawstwie, wymusiły po przeszło pół wieku czasu zmiany w podstawach prawnych funkcjonowania także  miasta Lipnicy. Dokonała tego w 1379 r. Elżbieta królowa Węgier i Polski, w wydanym przez nią dyplomie królowa widząc biedny stan miasta Lijpnijcza nadaje mu prawo magdeburskie, uchylając wszelkie prawa polskie i zwyczaje powszechne dotąd stosowane. Otrzymany nowy status prawny w szybkim czasie przyczynił się do intensywnego rozwoju miasta. Mieszczanie otrzymali nowe przywileje, a miasto zostało otoczone murami.

Pamięci króla Władysława Łokietka
W roku 1998 stanął w narożniku Rynku pomnik króla Władysława Łokietka i jest to pierwszy w Polsce pomnik tego króla. Lipniczanie nie zapomnieli o władcy, który pamiętnym aktem lokacyjnym zapoczątkował wielkość ich rodzinnego miasta.

...Lata minęły, Łokietek pomnikiem stanął,
On Lipnicy królewskie dał wiano.
Dziś spogląda na lipę co ją mieczem naciął
I gdzie prawa miejskie osadzie nadano.


Lipnica Murowana - lokacja


Autor tekstu: Czesław Anioł


1 S. Kuraś - Zbiór Dokumentów Małopolskich t.1 Wrocław 1962 r.
2 Po raz pierwszy nazwę "Lipnicza Murata" zapisano w dokumencie z roku 1445 r.
3 Był to ustrój (prawodawstwo) wzorowany na Środzie Śląskiej.

  Historia artykułu:

data utworzenia:  2011-03-04 21:42

data publikacji:  2011-03-04 23:15

data modyfikacji: 2011-03-04 23:16

szukasz kontaktu: contact form

© 2007-2019 Pogorza.PL

zgłoś błąd: error on the side

statystyka od luty 2008 => | all: 2445168 | unique: 1261947 | interest: 1.94 (48.39%) |

kod strony generowano (sekundy): 0.77831      min: 0.113054      max: 0.93380      średnia: 0.674986